Tehlikeyi sezen büyük yatırımcılar panikle "fonumu sat, nakde dön" dedi. Sadece Pusula fonlarından günler içinde 132 milyar TL'yi aşan çıkış talebi geldi. İşte kriz tam burada patladı. Çünkü fonların elindeki hisseler sığdı ve satılamıyordu!
Batık fonların elinde sadece PEKGY'de 1.6 milyar lot mal kaldı. Bu, şirketin dolaşımdaki payının %54'ü demek! TKNKA?da %52, TEHOL ve ANELE'de %68'i, TRHOL'de %60'ı, OZATD'de ise %57'si bu fonların elinde kilitlendi. Satmaya kalksalar alıcı yoktu!
Sadece bunlar da değil; PASEU, ODINE, BALSU, IZFAS ve ISKPL gibi sığ hisselerde de fonların devasa takasları patladı. Fonlar nakit yaratmak için bu tahtalarda satışa geçince borsa genelinde devre kesiciler çalıştı, sistem 15-16 Eylül'de tamamen kilitlendi.
Borsa genel bir çöküşe sürüklenince devlet devreye girdi. SPK, 17-18 Eylül kararlarıyla krizin merkezindeki 7 portföy şirketine ait 131 fonun zorunlu tasfiyesine hükmetti. Tera, Pusula, Pardus, Hedef, Atlas, Bulls ve A1 fonları TEFAS'a kapatıldı.
Bu sığ tahtalardaki "al-gülüm ver-gülüm" sistemi durunca, hisselerin neredeyse tamamı taban serileriyle çakıldı. SPK, borsanın hepten çökmesini engellemek için kredili işlemlerdeki özkaynak kuralını esnetti.
Tasfiye sürecini yürütecek olan İş Bankası ve Ziraat Bankası, yukarıda saydığım bu devasa hisse bloklarını piyasayı tamamen yıkmadan, 6 aylık süre zarfında yavaş yavaş nakde çevirmeye çalışacak.
Peki SPK piyasayı kilitlemeden başka ne yapabilirdi? İlk alternatif zamana yaymaydı. Sığ hisselerdeki %20 sınırına uyum için 3 ay yerine 1,5 yıl verilseydi ne olurdu? Fonlar elindeki paylarını piyasayı yıkmadan, her gün parça parça eriterek satabilirdi.
Bu durum tıpkı acil satılması gereken bir gayrimenkul gibidir. Evi 1 haftada satmaya kalkarsanız değerinin çok altına (taban fiyata) verirsiniz. Ama 1 yıl süreniz varsa, gerçek piyasa değerini buldukça, alıcıları ürkütmeden ve zarar etmeden satışı tamamlarsınız değil mi?
İkinci alternatif: Panik çıkışları önlemek için geçici nakit kotası gelmesiydi. Tıpkı bankalardaki vadeli mevduatı vadesinden önce bozmak istediğinizde uygulanan kısıtlamalar veya stopaj cezaları gibi, fon iadelerine de günlük/haftalık %5 gibi bir sınır konabilirdi.